Kısa cevap: Ciro ettiğiniz çek karşılıksız çıkarsa çeki verdiğiniz tedarikçiye olan borcunuz geri doğar, çünkü ciro eden kişi olarak çekin ödenmesinden siz de sorumlusunuz. Aynı anda çeki aldığınız müşteriden alacağınız da geri gelir. Cari hesapta iki ters kayıt yapılır: tedarikçinin carisine çekin ödenmemiş tutarı kadar borç, müşterinin carisine aynı tutar kadar alacak.

Tekstilde ve imalatta çek hâlâ yaygın bir ödeme aracı. Müşteriden alınan çek çoğu zaman kumaşçıya ya da fasoncuya ciro edilir. Kâğıt üzerinde basit görünen bu zincir, çeklerden biri ödenmediğinde muhasebede karışıklığın en sık başladığı yerdir.

Örnek: 50.000 TL'lik Çekin Yolculuğu

Bir müşteriniz (A) mal bedeli olarak 50.000 TL'lik bir çek veriyor. Siz bu çeki kumaş aldığınız tedarikçiye (B) ciro ediyorsunuz. Vadede çek karşılıksız çıkıyor.

OlayMüşteri A carisiTedarikçi B carisi
Çek A'dan alındıAlacağınız 50.000 TL azalırDeğişmez
Çek B'ye ciro edildiDeğişmezBorcunuz 50.000 TL azalır
Çek karşılıksız çıktıAlacağınız 50.000 TL geri gelirBorcunuz 50.000 TL geri gelir

Karşılıksız çıktıktan sonra iki carinin de bakiyesi, çek hiç alınmamış gibi eski haline döner. Fark şudur: elinizde artık tahsil edemediğiniz bir çek ve iki tarafla konuşulacak bir alacak-borç ilişkisi vardır.

Kısmi Ödenen Çekte Sadece Kalan Tutar Ters Kaydedilir

Bazen çekin bir kısmı ödenir. Aynı örnekte 50.000 TL'nin 20.000 TL'si ödendiyse yalnız kalan 30.000 TL ters kaydedilir:

  • Tedarikçi B'ye borcunuz 30.000 TL geri gelir.
  • Müşteri A'dan alacağınız 30.000 TL geri gelir.

Tam tutarı (50.000 TL) ters kaydetmek, ödenmiş 20.000 TL'yi iki kez saymak demektir ve müşterinin carisini olduğundan yüksek gösterir. Bu, mutabakatta en sık çıkan farklardan biridir.

Süreler Neden Önemli?

Çek, düzenleme tarihinden itibaren belirli süre içinde bankaya ibraz edilmelidir. Türk Ticaret Kanunu'nun 796. maddesine göre bu süre, çek düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 aydır. Süre içinde ibraz edilmeyen çekte keşideciye ve cirantalara karşı kambiyo yoluyla başvurma hakkı kaybedilebilir. Alacak tamamen ortadan kalkmaz ama takip yolu uzar.

Bu yüzden vade takibi muhasebe kadar hukuki bir konudur. Karşılıksız çıkan bir çekte ne yapılacağını, süreler işlemeden önce bir avukatla konuşmanızı öneririz. Bu yazı genel bilgi verir, hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Vade Takibinde En Sık Yapılan 4 Hata

  1. Çeki tahsil edilince kaydetmek. Çek alındığı gün müşterinin carisinden düşülmezse, aylarca "borçlu" görünen ama aslında ödeme yapmış bir müşteriyle uğraşırsınız.
  2. Ciroyu cariye işlememek. Ciro edilen çek tedarikçinin carisinde görünmezse, tedarikçiye ne kadar borcunuz kaldığı yanlış görünür.
  3. Önümüzdeki haftaları görmemek. Hangi hafta ne kadar çek tahsil edileceğini ve ne kadar ödeme yapılacağını bilmeden nakit planı yapılamaz. Tahsilat ve ödemelerin hafta hafta yan yana görülmesi gerekir.
  4. Çekin görüntüsünü saklamamak. Karşılıksız çıktığında keşideci, banka, seri numarası ve ciro zinciri gerekir. Çekin ön ve arka yüzünün fotoğrafı ilk günden saklanmalıdır.

TekstilERP'de Çek ve Senet Takibi

TekstilERP'nin Finans menüsündeki Çek & Senet sayfası yukarıdaki akışı otomatik kaydeder:

  • Çek ya da senet alındığı an müşterinin carisine tahsilat olarak işlenir. Verdiğiniz evrak, tedarikçinin carisine ödeme olarak işlenir.
  • Portföydeki bir çeki tedarikçiye ciro ettiğinizde, tedarikçinin carisindeki borcunuz düşer. Ciro geri alınabilir.
  • Karşılıksız işaretlediğinizde yalnız ödenmemiş kalan tutar ters kaydedilir. Ciro edilmiş bir çekte önce tedarikçinin carisine borç, sonra müşterinin carisine alacak geri yazılır.
  • Kısmi tahsilat ve kısmi karşılıksız ayrı ayrı kaydedilebilir.
  • Özet ekranında önümüzdeki haftaların vade çizelgesi tahsilatları ve ödemeleri yan yana gösterir.
  • Evrakın ön ve arka yüz fotoğrafı kaydına eklenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ciro ettiğim çek karşılıksız çıkarsa tedarikçiye tekrar ödeme yapmak zorunda mıyım?

Ciro eden kişi çekin ödenmesinden sorumludur. Bu yüzden çeki tuttuğu kişi süresinde ibraz ettiyse size başvurabilir. Ticari açıdan da tedarikçiye olan borcunuz geri doğmuş olur. Ödeme ya da yeni bir çek konusunu tedarikçinizle ve gerekirse avukatınızla konuşmanız gerekir.

Karşılıksız çıkan çekte müşterinin carisine ne yazılır?

Çekin ödenmeyen tutarı kadar alacak geri yazılır. Çek kısmen ödendiyse yalnız kalan tutar yazılır. Böylece müşterinin carisi gerçekte ödediği tutarı gösterir.

Çekin ibraz süresi ne kadar?

TTK 796'ya göre çek düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 aydır. Süre düzenleme tarihinden itibaren işler. Süre kaçırılırsa kambiyo yoluyla takip hakkı kaybedilebilir.

Çeki alındığında mı, tahsil edildiğinde mi cariye işlemeliyim?

Alındığında. Müşteri ödemesini çekle yapmıştır. Tahsil günü yalnız çekin durumu değişir. Karşılıksız çıkarsa ters kayıt yapılır.

Senet için de aynı kurallar geçerli mi?

Cari hesap mantığı aynıdır: senet alındığında alacak düşer, ödenmezse ters kayıt yapılır. Senedin vade ve takip kuralları çekten farklıdır, bu yüzden hukuki süreler için ayrıca bilgi alınmalıdır.