Kısa özet: Ciro artarken kâr erimesinin en yaygın sebebi, satış fiyatının güncel olmayan bir maliyete göre verilmesidir. Murat'ın hikâyesi, maliyet reçeteden canlı hesaplandığında, fason işler üretim emrine bağlandığında ve kâr sipariş bazında görüldüğünde neyin ortaya çıktığını anlatıyor.
"Bu Ay da mı?"
Murat, Denizli'de havlu ve bornoz üreten bir atölyenin sahibi. Toptancılara ve otellere satıyor, dikimin bir kısmını iki fason atölyeye yaptırıyor. Son altı ayda sipariş sayısı neredeyse ikiye katlanmıştı.
Ama ekim ayının sonunda muhasebecisiyle oturduğunda tablo değişmemişti: Ciro yüksek, banka hesabı ince. Muhasebeci "kâğıt üzerinde kâr var ama nakit nereye gidiyor bilmiyorum" dedi. Murat da bilmiyordu.
Elinde üç şey vardı: teklif fiyatlarının durduğu bir Excel, fasona giden işlerin konuşulduğu bir WhatsApp grubu ve her ay biraz daha geç gelen muhasebe raporu.
İlk Bulgu: Teklifler Eski Kumaş Fiyatıyla Veriliyordu
Murat'ın teklif Excel'inde her ürünün bir "maliyet" sütunu vardı. Bu sütun yılın başında hesaplanmış, sonra hiç güncellenmemişti. Bu arada pamuklu havlu kumaşının kilo fiyatı birkaç kez artmış, aksesuar ve kargo da pahalanmıştı.
Sonuç: En çok satılan otel havlusu, yeni siparişlerde neredeyse maliyetine satılıyordu. Satış arttıkça kâr artmıyor, sadece iş yükü artıyordu.
TekstilERP'de Murat her ürünün reçetesini girdi: kaç gram kumaş, hangi etiket ve ambalaj, ne kadar işçilik. Ürün maliyeti artık bu reçeteden hesaplanıyor. Kumaş fiyatı güncellendiğinde, o kumaşı kullanan bütün ürünlerin maliyeti de güncelleniyor. Teklif hazırlarken karşısına çıkan maliyet, bugünün maliyeti oluyor.
Teklif onaylandığında da tek tıkla siparişe dönüşüyor. Fiyatlar ve kalemler yeniden yazılmıyor, kopyalarken hata yapılmıyor.
İkinci Bulgu: Fasondaki İş Kimsenin Ekranında Değildi
Fason atölyelere giden işler WhatsApp'ta takip ediliyordu. "300 bornoz gitti", "280 geldi" mesajları arasında 20 bornozun nerede olduğunu kimse hatırlamıyordu. Ay sonunda fasoncu hakediş faturasını kestiğinde, kaç adet için ödeme yapıldığını kontrol etmek saatler sürüyordu.
Artık fasona giden her iş bir üretim emrine bağlı. Hangi atölyeye kaç adet gittiği, kaçının geri geldiği üretim emrinin üzerinde görünüyor. Üretim emri tamamlandığında üç şey birlikte oluyor:
- Üretilen ürünler stoğa giriyor.
- Pazaryerinde satılan ürünlerin yeni stoğu ilgili kanallara gönderiliyor.
- Fason atölyenin hakedişi, o atölyenin cari hesabına yansıyor.
Fasoncunun faturası geldiğinde Murat artık mesaj geçmişi kaydırmıyor. Cari hesapta hangi üretim emri için ne kadar hakediş oluştuğu yazıyor.
Üçüncü Bulgu: Bazı Müşteriler Zarar Ettiriyordu
Asıl şaşırtıcı olan, raporlar ekranında ortaya çıktı. Murat ilk kez ciroyu değil, sipariş bazında kârı gördü. Kâr şelalesi grafiği, satıştan başlayıp maliyet, komisyon, kargo ve diğer giderler düştükten sonra geriye ne kaldığını adım adım gösteriyordu.
Ürün analizinde ürünler ABC sınıflarına ayrılmıştı: cironun büyük kısmını getiren az sayıda ürün (A), ortadakiler (B) ve uzun kuyruk (C). Murat'ın "en iyi ürünüm" dediği otel havlusu A sınıfındaydı ama kârlılık sıralamasında alt sıralardaydı. Küçük bir butik otel için özel nakışla yapılan bornozlar ise C sınıfındaydı ama en yüksek marjlı işti.
Bir de dürüst bir uyarı vardı: Maliyeti girilmemiş ürünler içeren siparişler kâr hesabına katılmıyor, ayrı gösteriliyordu. Murat ilk hafta bu listeyi küçültmekle uğraştı. Eksik reçeteler tamamlandıkça rapordaki kâr rakamı tahmin olmaktan çıktı.
Murat Ne Yaptı?
Bulduğu şeyler karşısında Murat'ın aldığı kararlar büyük değildi ama netti:
- Otel havlusunun fiyatını güncel maliyete göre yeniden hesapladı ve yeni sezon tekliflerini buna göre verdi.
- Özel nakışlı işler için ayrı bir fiyat listesi hazırladı ve bu işleri daha çok almaya başladı.
- Fason atölyelerle hakediş mutabakatını ay sonuna bırakmak yerine her üretim emri kapandığında yapmaya başladı.
Muhasebeciyle bir sonraki toplantıda ilk kez aynı rakama bakıyorlardı.
Bu Hikâyeden Çıkan Üç Ders
- Sabit maliyet sütunu, zamanla yalan söylemeye başlar. Maliyet hammadde fiyatından canlı hesaplanmıyorsa, her fiyat artışı sessizce kârdan yer. Hesaplama yöntemi için kumaş maliyeti rehberimize bakabilirsiniz.
- Fason iş, üretim emrine bağlanmadıkça kaybolur. Mesajlaşma uygulaması bir takip sistemi değildir. Bu konuyu fasona giden işin takibi yazımızda ayrıca ele aldık.
- Ciro değil, sipariş bazında kâr bakılmalı. Hangi ürünün ve hangi müşterinin gerçekten kazandırdığı ancak böyle görünür. Detaylı hesap için gerçek kâr/zarar hesabı yazımıza göz atın.
Sık Sorulan Sorular
Ciro artarken kâr neden azalır?
En yaygın sebep, satış fiyatının eski bir maliyete göre belirlenmesidir. Hammadde, işçilik ve kargo pahalandıkça fiyat güncellenmezse, her yeni sipariş daha düşük marjla satılır. Satış adedi arttıkça iş yükü artar ama kâr aynı kalır veya düşer.
Ürün maliyeti reçeteden nasıl hesaplanır?
Reçete, bir ürünü üretmek için gereken malzeme ve işçiliğin listesidir. Her kalemin miktarı birim fiyatıyla çarpılıp toplanır. TekstilERP'de reçeteli ürünlerin maliyeti bu listeden hesaplanır, malzeme fiyatı değişince ürün maliyeti de değişir.
Fason hakedişi nasıl takip edilir?
Fasona giden işin bir üretim emrine bağlanması gerekir. Üretim emri tamamlandığında fason atölyenin hakedişi cari hesabına yansır. Böylece fasoncunun faturası, üretim emirleriyle karşılaştırılarak kontrol edilebilir.
Hangi ürünün gerçekten kârlı olduğunu nasıl anlarım?
Ürün bazında net kâra bakmak gerekir: satış tutarından ürün maliyeti, komisyon, kargo ve siparişe düşen diğer giderler çıkarılır. Çok satan ürün her zaman en kârlı ürün değildir. ABC analiziyle ciro katkısını, kâr sıralamasıyla gerçek kazancı birlikte okumak doğru resmi verir.
Bu hikâye, ekibimizin tekstil işletmeleriyle görüşmelerinde sık dinlediği durumlardan derlenmiş temsili bir senaryodur. Kişi ve firma adları kurgusaldır.